Anadolu’nun Canlı Hazineleri serimizle Türkiye’nin dört bir yanındaki saklı ekosistemlerin, el değmemiş köşelerin ve çoğu zaman gözden kaçan biyoçeşitliliklerin izini sürmeye devam ediyoruz. Bu kez rotamızı Karadeniz’in yüksek dağlarına, bulutlara uzanan yaylalarına ve hırçın derelerine ev sahipliği yapan Rize’ye çeviriyoruz.
Rize denince benim de aklıma ilk olarak uçsuz bucaksız çay bahçeleri, dik yamaçlar ve hiç durmadan yağan yağmurlar gelir. Fakat biz EnkaTech olarak bu topraklara baktığımızda, çay bahçelerinin ve yemyeşil görüntünün çok daha ötesinde bir doğa zenginliği görüyoruz. Kaçkar Dağları’nın sislerle kaplı zirvelerinden Fırtına Vadisi’nin coşkun sularına kadar uzanan bu coğrafya, Türkiye’nin biyoçeşitliliği açısından oldukça önemli bir yere sahip.
Doğu Karadeniz’in yüksek ve sarp dağları arasında yer alan Rize, sahip olduğu iklim sayesinde birçok farklı yaşam alanını bir arada barındırıyor. Karadeniz’den gelen nemli havanın Kaçkar Dağları’na çarpmasıyla bölgede bol miktarda yağış görülüyor. Böylece vadilerde ve ormanlarda birçok farklı bitki türü gelişebiliyor. Vadi tabanlarında kestane ve şimşir ormanları görülürken, daha yüksek kesimlere çıktığımızda iğne yapraklı ormanlar ve geniş alp çayırları karşımıza çıkıyor. Bence Rize’nin en güzel taraflarından biri de bu. Bu kadar farklı yaşam alanının birbirine bu kadar yakın olması oldukça ilginç. Aynı dağda birkaç saatlik bir yolculukla bambaşka bitki topluluklarıyla karşılaşabilmek, Rize’nin doğasını daha da ilginç hale getiriyor. Bana göre Rize’yi asıl özel yapan da bu çeşitlilik.
Botanikle ilgilenen biri için Rize’de keşfedilecek çok şey var. Yüksek yaylalarda ve nemli vadi tabanlarında yetişen endemik bitkiler, Rize’nin bitki zenginliğinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Rize Söğüdü (Salix rizeensis) ve baharın müjdeleyicisi Rize Kardeleni (Galanthus rizehensis) de bu zenginliğin dikkat çeken örnekleri arasında yer alıyor. Bu bitkilerin yaşadıkları zorlu koşullara uyum sağlaması, doğanın ne kadar güçlü ve dirençli olabileceğini bize bir kez daha gösteriyor.
Rize’nin doğal zenginliği yalnızca dağlarında ve ormanlarında karşımıza çıkmıyor. Vadiler boyunca akan dereler de bölgedeki yaşamın önemli bir parçasını oluşturuyor. Fırtına Deresi ve Taşlıdere gibi akarsular, nesli tehdit altında olan kırmızı benekli alabalıklar için önemli üreme ve yaşam alanlarıdır. Bunun yanında, vadiler ve bakir ormanlar, her yıl binlerce yırtıcı kuşun kullandığı göç yolları üzerinde bulunuyor. Kısacası Rize’de hayat sadece karada değil, gökyüzünde de devam ediyor.
Kaçkar Dağları Milli Parkı’nın daha yüksek kesimlerine ve ulaşılması zor vadilerine doğru ilerlediğimizde ise yaban hayatının asıl sahipleriyle karşılaşırız. Ormanların içinde yaşayan bozayılar, dik kayalıklara tırmanan çengel boynuzlu dağ keçileri ve vaşaklar gibi türler, bütün bunlar bu coğrafyanın ne kadar zengin olduğunu açıkça gösteriyor.
Ama Rize’nin bu doğasını korumak her zaman kolay olmuyor. Vadilerdeki yapılaşma, bilinçsiz turizm faaliyetleri ve iklim değişikliğinin etkileri zaman içinde bu doğal dengeyi bozabiliyor. Bence asıl önemli olan nokta şu: doğayı korumanın sadece büyük projelerle mümkün olmadığını anlamak. Yaylalara giderken çöplerimizi geride bırakmamak, dereleri kirletmemek ya da endemik bir çiçeği koparmamak bile bu doğaya verebileceğimiz küçük ama önemli desteklerden biri. Çünkü bazen doğadaki büyük değişimler, fark etmediğimiz çok küçük kayıplarla başlıyor. Vadideki tek bir şimşir ağacının kuruması veya deredeki tek bir balığın yok olması bile, ilk bakışta önemsiz gibi görünse de zamanla tüm Kaçkar ekosistemini etkileyebiliyor. Bence doğayı korumak da tam burada başlıyor.
Rize, dik dağları ve uçsuz bucaksız çay bahçeleriyle ilk bakışta gördüğümüzden çok daha fazlasını saklıyor. Bu topraklarda hâlâ korunmaya ihtiyaç duyan bir doğa ve sayısız canlıya ev sahipliği yapan zengin bir ekosistem var. Bizim de bu güzelliği sadece izlemek yerine onu korumak için üzerimize düşeni yapmamız gerekiyor. Çünkü hırçın derelerde yaşayan bir alabalığın ya da sisli vadilerde açan bir kardelenin geleceği, aslında bizim geleceğimizi de doğrudan etkiliyor. Rize’ye bir sonraki bakışınızda, sislerin ve bulutların ardında saklanan bu doğal zenginliği görmeye hazır mısınız?
Anadolu’nun canlı hazinelerinin izini sürmeye devam edeceğimiz bir sonraki durağımızda buluşmak üzere…
Yağmurun bereketinde, umutla kalın!
Berk Bozoğlu
Kaynakça:
https://rizedkmp.tarimorman.gov.tr/
Rize İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2024). Kaçkarların ve Rize Vadilerinin Endemik Biyoçeşitliliği. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2023). Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Kaçkar Dağları Milli Parkı Koruma ve İzleme Raporu.
Terzioğlu, S. (2022). Doğu Karadeniz Ilıman Yağmur Ormanları ve Endemik Flora Üzerindeki Ekolojik Baskılar. Anadolu Çevre Bilimleri Dergisi, 15(1), 55-72.
WWF-Türkiye . Türkiye'nin Orman Sıcak Noktaları: Fırtına Vadisi ve Doğu Karadeniz Ormanları Koruma Raporu.