Anadolu’nun Canlı Hazineleri yolculuğumuzda Kocaeli’nin sanayi bacaları arasından doğaya tutunan yaşam alanlarına, Muğla’nın tatil kalabalığının ardında kalan el değmemiş köşelerine uzandık. Şimdi ise rotamızı Marmara’nın Ege ile buluştuğu; sert rüzgârları, güçlü akıntıları ve destanlara konu olmuş tarihiyle Çanakkale’ye çeviriyoruz. Çanakkale denince çoğumuzun aklına Boğaz harpleri, şehitlikler veya Troya’nın efsanevi surları geliyor. Fakat biz EnkaTech olarak bu topraklara baktığımızda, insanlık tarihinden bile daha eski, doğanın binlerce yılda şekillendirdiği zengin bir biyoçeşitlilikle karşılaşıyoruz. Çanakkale Boğazı’nın hareketli sularından Kazdağları’nın sisli yamaçlarına kadar uzanan bu coğrafya, Türkiye’nin biyolojik çeşitliliği açısından büyük önem taşıyor.
Kuzey Ege ile Marmara’nın kesişme noktasındaki bu coğrafya, farklı iklimlerin bir araya geldiği özel bir geçiş alanıdır. Kuzeyden esen nemli rüzgârlar, Kazdağları’nın heybetli kütlesine çarptığında ortaya çok özel mikroklima cepleri çıkar. Bu sayede bir yanda Karadeniz’in o serin, nemli orman yapısını görürken hemen diğer yanda Akdeniz’in kuraklığa dayanıklı maki topluluklarına rastlamak mümkündür. Tüm bunlar Çanakkale’yi canlı yaşamı açısından oldukça özel bir noktaya taşıyor. Botanikle ilgilenenler için Kazdağları tam anlamıyla bir cennet sayılır. Mitolojide "Bin Pınarlı İda" diye anılan bu dağlar, dünyada sadece burada yetişen ve bölgenin simgesi haline gelen Kazdağı Göknarı’na (Abies nordmanniana subsp. equis-trojani) ev sahipliği yapar. Ancak Kazdağları’nın bitki zenginliği bununla sınırlı değil. Bahar aylarında karların eriyip toprağın uyanmasıyla mor renkleriyle ortaya çıkan Kazdağı Çiğdemi (Crocus idaensis) ve kanyon tabanlarında saklanan endemik otsu bitkiler, bu kentin doğal zenginliğinin en dikkat çekici parçaları arasında yer alır.
Çanakkale’nin doğal zenginliği sadece karayla sınırlı değil. Sularında da hareketli bir yaşam var. İki denizi birbirine bağlayan Çanakkale Boğazı, dip kayalıklarındaki gizli mağaralarda son derece nadir görülen Akdeniz Fokları (Monachus monachus) için güvenli bir limandır. Aynı zamanda bu boğaz şeridi, balık sürülerinin ve kıtalararası yolculuk yapan göçmen kuşların vazgeçilmez durağıdır. Lagünler ve kıyı sulak alanları, bu yorucu yolculukta kuşlara soluklanma imkânı verir.
Biga Yarımadası’nın daha sakin ve ulaşılması zor kanyonlarına ilerlediğimizde ise yaban hayatının asıl sahipleriyle karşılaşırız. Derin meşe ormanlarında sessizce iz süren karacalar, yaban kedileri, samurlar ve yüksek kayalıklarda kanat çırpan kaya kartalları, bu coğrafyanın yalnızca insanlara değil, sayısız canlı türüne de yuva olduğunu gösteriyor.
Ama Çanakkale’nin bu doğal zenginliğini korumak her zaman kolay değil. İnsanların doğaya bıraktığı atıklar, artan yapılaşma ve iklim değişikliği gibi sorunlar zamanla bu alanları etkileyebiliyor. Özellikle kıyılarda ve sulak alanlarda yaşayan canlılar, çevrede meydana gelen değişimlerden doğrudan etkileniyor. Bence burada en önemli noktalardan biri, doğayı korumanın sadece büyük çalışmalarla mümkün olmadığını anlamak. Bazen yere çöp atmamak, suyu kirletmemek veya bir hayvanın yaşam alanına zarar vermemek bile önemli bir adım. Çünkü doğada gördüğümüz her canlı, aslında daha büyük bir bütünün parçası. Bir türün zarar görmesi, fark etmesek bile o bölgedeki diğer canlıları da etkileyebiliyor.
Çanakkale, şanlı tarihinin ötesinde korumamız gereken bir ekosistemi barındırıyor. Bizler bu toprakların sesini duymak ve üzerimizdeki çevre sorumluluğunu üstlenmek zorundayız. Dalgaların arasında yaşayan bir fokun da Kazdağı vadilerinde filizlenen tek bir çiçeğin de geleceği, aslında bizim geleceğimizden ayrı değil. Çanakkale’ye bir sonraki bakışınızda tarihin ve rüzgârın ötesindeki bu yeşil cenneti görmeye hazır mısınız?
Anadolu’nun canlı hazinelerinin izini sürmeye devam edeceğimiz bir sonraki durağımızda buluşmak üzere…
Merakla kalın! Keşifle kalın!
Berk Bozoğlu
Kaynakça:
https://www.canakkalekultur.gov.tr/
https://canakkaledkmp.tarimorman.gov.tr/
Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2024). Çanakkale ve Kazdağları’nın Endemik Biyoçeşitliliği. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2023). Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Kazdağları Milli Parkı Raporu.
Özkan, K. (2022). Biga Yarımadası ve Çanakkale Boğazı Çevresindeki Yaban Hayatı Koridorları. Anadolu Çevre Bilimleri Dergisi, 14(3), 101-118.