
Dugong, bir afrotherian memeli cinsi. Boyu 2.7 metre, ağırlığı 250–300 kg civarındadır. Dugonglar, Hint Okyanusunda, Doğu Afrika'da, Kızıldenizde, Güneydoğu Asya kıyılarında, Avustralya'nın kuzey kıyılarında ve Hindistan'ın batı sahillerinde yaşarlar. Deniz ineğinin yanı sıra, bazen deniz domuzu veya deniz devesi de denir. Dugong yüzyıllarca insanoğlu tarafından eti ve yağı için avlanmıştır. Tatları sığır etine benzediğinden günümüzde yasaklanmasına rağmen Aborjinler tarafından günümüzde de avlanmaktadırlar. Yavaş çoğalabilen deniz inekleri, Avustralya kıyılarında 11 bin adet civarında kalmıştır. Tüm dünyada ise 20 binin altına inmiştir. Çin kıyılarında yaşayan insanlarla yapılan çalışmalarda son beş yılda dugong gördüğünü söyleyen yalnızca üç kişi tespit edildi. Okyanusların en nazik devi de denen bu hayvan türünün yavaş ve rahat tavırları, insanlar tarafından avlanmasına ve gemilerden kaçamamasına yol açıyordu. Çin dışında başka ülkelerde de yaşadıkları için dugongların soyu tükenmiş değil fakat diğer bölgelerde de tehdit altında bulunuyorlar.
Araştırmanın yazarları arasında yer alan Londra Zooloji Topluluğu’ndan (ZSL) Prof. Samuel Turvey, “Çin’de dugong kalmaması büyük bir kayıp” dedi. Ülkede bir bilim insanı tarafından kayıtlara geçirilen son dugong 2000 yılında görülmüş, o tarihten bu yana hayvanın yaşamaya devam ettiği sadece halkın anlatımları sonucu düşünülmüştü. Araştırmacıların sahil bölgelerinde yaşayan 788 kişiyle yaptığı ankette “En son ne zaman dugong gördünüz?” sorusuna verilen yanıt ortalama 23 yıl oldu.
Dugonglar 20. yüzyılın ilk yarısında eti, derisi ve kemiklerinden faydalanmak isteyenler tarafından sıkça avlanmış ve nüfusu büyük oranda azalmıştı. Bunun üzerine Çin Devlet Konseyi 1988’de dugongları birinci sınıf koruma altındaki hayvan statüsüne almıştı. Fakat dugongların yaşam alanlarının yok edilmesi ve beslendikleri deniz çayırlarının hızla yok olması, nüfusun çökmesine yol açtı. BM Çevre Programı’na göre küresel deniz çayırları her yıl yüzde 7 oranında küçülüyor. Bunun nedenleri arasında endüstriyel ve tarımsal kirlilik, kıyılardaki yapılaşma, kuralsız balıkçılık ve iklim değişikliği gösteriliyor. Prof. Turvey’e göre Çin’deki bu gelişme, dugonglara ev sahipliği yapan Avustralya ve Doğu Afrika gibi ülkeler için bir alarm görevi görmeli.
Denizinekleri otçul olarak beslenen, yavaş hareket eden büyük deniz memelileridir. Dugong ve manatlar olarak ikiye ayrılırlar. Bilimsel sınıflandırmada her ikisi de denizinekleri takımındadır. Yaşam biçimleri ve dış görünüşleri ile de birbirine benzerler. Ancak kuyruklarının yapısı nedeniyle kolaylıkla ayırt edilebilirler. Manatlar, büyük tek bir parçadan oluşan bir kuyruğa sahipken dugongların kuyruğu iki parçalı ve çatallıdır.
Dişi bireyler ilk yavrularını 6-18 yaşları arasında dünyaya getirir ve gebelik süreleri 14 aydır. Yeni doğan yavru, 18 aya kadar süt emer ve ana besin kaynağı olarak deniz otuna geçiş yapmaya başlar. İdeal koşullar altında, dişiler her 3-7 yılda bir yavru üretir. Deniz ineklerinin biyolojik özellikleri ve yaşam tarzları onları tehditlere karşı oldukça savunmasız hale getiriyor. Cinsel olgunluğa ulaşmaları uzun zaman alıyor ve ömürleri boyunca az sayıda yavru dünyaya getiriyorlar; bu da özellikle yetişkin deniz ineklerinin sayısını azaltan etkilerden kurtulmalarını zorlaştırıyor. İnsan faaliyetleri deniz inekleri için büyük bir tehdit oluşturuyor: deniz çayırı habitat kaybı, teknelerle çarpışma, kaçak avcılık, balıkçılık ekipmanlarında istenmeyen avlanma ve kirlilikten etkileniyorlar. Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN), deniz ineklerini nesli tükenme tehlikesi altında olan türler arasında sınıflandırmıştır; bu da orta vadede vahşi doğada neslinin tükenm e riskinin yüksek olduğunu göstermektedir. Göçmen Yaban Hayvanları Türlerinin Korunmasına İlişkin Sözleşme (CMS), deniz ineklerinin göç yolu içindeki yargısal sınırlar ötesinde uluslararası işbirliğinin, deniz ineklerinin uzun vadeli hayatta kalması için şart olduğunu belirtmektedir. İlginç bir bilgi: Dugonglar, su altında yönlerini bulmak için duyularını kullanır. Özellikle bıyık benzeri hassas kılları, deniz tabanındaki yiyecekleri bulmalarına yardımcı olur.
Kaynak: Dugong: Çin’de denizkızı hikayelerine ilham veren su memelilerinin tamamı öldü - BBC News Türkçe https://e-dergi.tubitak.gov.tr/edergi/yazi.pdf?dergiKodu=4&cilt=51&sayi=990&sayfa=76&yaziid=41872 Dugongs & Biodiversity - Dugong & Seagrass Hub Dugong
